سیرجان و هر آنچه راجب به بادگيرِ چپقی شهر سيرجان باید بدانید.

سیرجان کجاست؟

سیرجان یکی از شهرهای جنوبی ایران است که در جنوب غربی استان کرمان قرار دارد.این شهر مرکز شهرستان سیرجان بوده و در فاصله 960 کیلومتری از استان تهران و 180 کیلومتری از کرمان قرار دارد.

این شهر دومین شهر پر جمعیت استان کرمان بعد از شهر کرمان می باشد.از نظر اقتصادی این شهر جزءمناطق ویژه و آزاد تجاری شناخته شده و اهمیت بسزایی دارد.سیرجان نه تنها تاثیرات زیادی روی توسعه اقتصادی استان داشته , از دیدگاه توسعه جهانگردی اهمیت زیادی دارد.

از سیرجان می توان به عنوان شاهراه اصلی انتقال کالا به کشورهای خاور ایران و همچنین اروپا و خلیچ فارس نام برد.همچنین سیرجان به عنوان مسیر رفت و برگشت کلیه کالا های تجاری از بندر شهید رجایی هرمزگان به کشورهای آسیای میانه , قفقاز و روسیه به شمار می آید.

این شهر محل اتصال کلیه محورهای ترانزیتی و حمل و نقل کالا از جنوب به شمال , خاور و باختر ایران و سایر کشورهای شمالی , خاوری و باختری اروپا و خلیج فارس است.راه ترانزیت اصلی زمینی(جاده ای و ریلی) از طریق بندر شهید رجایی به استان های بزرگ و صنعتی کشور(کرمان – فارس – یزد) از مسیر این شهرستان و منطقه ویژه اقتصادی عبور می کند.

این منطقه به عنوان یک قطب اقتصادی وِیژه بر بستر مزیت های باراندازی , در ساختار اقتصادی استان کرمان نقش و موقعیت قابل توجهی را به خود اختصاص می دهد.

بادگيرِ چپقی شهر سيرجان :

اين بادگير تقريباً در مرکز شهر سيرجان و در بافت قدیمی شهر، بر روی باقيمانده يک خانه قديمی به نام خانه آقا سيدعلی اصغر رضوی ساخته شده است.سازنده اين بنا حاج سيد محمد شجاعی است؛ که آن را در زمان پهلوی اول از روی دودکش کشتی ها ساخته و تلفيقی از معماری و صنعت است.

بیشتر بخوانید :  مجموعه تاریخی عباس آباد بهشهر کجاست؟

گفته می شود سيدمهدی شجاعی اهل سيرجان در راه بازگشت از سفری که با کشتی می پيموده، توجهش به خنک بودن استراحتگاه کشتی جلب می شود و علت آن را در معماری خاص دودکشهای کشتی می يابد.

او با تلفيق از اين ايده به فکر ساختن بادگيری به شکل دودکش های کشتی در شهر خود افتاد که جهت خنک نگه داشتن داروهای منزل طبيبی مورد استفاده قرار می گرفت.

این نوع بادگیر به لحاظ فرم از منحصر به فردترين بادگيرهای ايران است و مشابهش جای دیگری ساخته نشده و برای خانه مرحوم دکتر سيد علی اصغر رضوی( اولين پزشک شهرستان سيرجان) ساخته شده است.

بادگير باقيمانده ی یک خانه قديمی است که بانی آن آقا سيد علی اصغر رضوی معروف به دکتر رضوی از مالکان زمين و صاحبين ثروت بوده و ابتدا در محمود آباد سيرجان زندگی می کرده و سپس به سيرجان آمده و اقدام به ساخت این خانه کرده است.

دکتر رضوی در همين خانه به طبابت اهل سيرجان به صورت رايگان می پرداخته است.بادگیر از برجکی تقریباً مرتفع از جاهای دیگر خانه در روی بام تشکیل شده است.عموماً بادگیرها بر روي قسمتی از خانه های کویری به نام حوضخانه بنا شده اند.

حوضخانه ایوانی کوچک بوده است که در انتهای اتاقهای تابستانی هر عمارت قرار داشته است.اتاقهای تابستانی از اتاقهایی با ابعاد بزرگ و درهای زیاد (گاهی اوقات تا پنج در) تشکیل شده اند.

حوضخانه به شکل فضای رابط میان حیاط خانه و اتاقهای تابستانی است.در میان این فضا حوض کوچکی بود. و دلیل نامگذاری این فضا نیز به علت وجود این حوض بود.بادگیرها دقیقاً در بالاي این حوض قرار دارند، ولی از طریق منافذی که دارند جریان هوا را به روی آب حوض هدایت می کنند.

بیشتر بخوانید :  محوطه باستانی چُغازنبیل (دوراونتاش)

بادگیرها باد را به داخل هدایت می کنند و با برخورد باد به آب حوضچه، فضا خنک می شود.البته زیبایی این بادگیرهای چپقی فقط به خاطر فرم خاص آنها نیست. بدنه خارجی لوله های بادگیر با قطعات کوچک آجرهای هندسی شش ضلعی تزئین شده و جلوه زیبایی به بنا داده است.

منابع:

  • ارزیابی پتانسیل های گردشگری شهری سیرجان، محسن پورخسروانی
  • هویت بادگیر و معرفی بادگیر چپقی سیرجان، آمنه منیری
  • گردآوری : مولود عزیزی