کلیسای زور
کلیسای زور و هر آنچه راجب به آن باید بدانید.

زُور؛ کلیسایی که جابه‌جا و بعد جهانی شد.

🔹ایران و ارمنستان از سپیده دم تاریخ با همدیگر پیوندهای نزدیک فرهنگی و سیاسی داشته و همواره تعدادی از ارامنه در این سرزمین بوده و در سراسر کشور حضور داشته اند.

🔹 این قوم مانند دیگر ساکنین ایران زمین همگام با فعالیتهای اجتماعی، برای برگزاری مراسم دینی، دارای معابد و زیارتگاههای خاص خود بوده اند که سابقه برخی از این ابنیه به قرون اولیه آزادی دیانت مسیح (ع) می رسد و در شكل كليساها و نمازخانه های بسیار قدیمی جلوه گر شده اند.
🔹به علت همجواری استانهای آذربایجان با کشور ارمنستان و حضور تعداد نسبتا بیشتری از هموطنان ارمنی در این مناطق، به طور طبیعی شمار قابل توجهی از کلیساهای ارمنی و نمازخانه های مقدس در استانهای آذربایجان شرقی و غربی وجود دارند که برخی از آنها فعال و برای انجام مراسم مذهبی مورد بهره برداری قرار می گیرند.

🔹 اما در پاره ای از مناطق که بنا به دلایل اقتصادی و اجتماعی، ارامنه در یکی دو سده اخیر از آنجا کوچ و مهاجرت نموده اند، برخی از این ابنیه متروکه گرديده، ولی به لحاظ ارزشهای معماری و تاریخی شده همچنان تحت حمایت و حفاظت قانونی هستند.

🔹 از جمله بناهای با اهمیت و معروف مورد اشاره در استانهای آذربایجان غربی و شرقی می توان از کلیسای تادئوس مقدس (قره کلیسا) در سیه چشمه ماکو که مورد احترام ارامنه دنیا می باشد و همه ساله در ایامی خاص (اوایل مرداد ماد) تعداد زیادی از مومنین برای زیارت به آنجا می آیند.

🔹 همچنین کلیسای سنت استپانوس در جلفا در ساحل ارس، سوپ سركيس خوی، موجومبار – مرند، کلیسای دره شام – ارس، کلیسای قره باغ – ارومیه و … از جمله این زیارتگاه ها هستند.
🔹 در پیرامون قره کلیسا بقایای چند نمازخانه و مقبره وجود دارد که هر کدام از آنها به نوعی قابل اهمیت می باشند.

بیشتر بخوانید :  کتیبه بیستون و هر آنچه راجب به آن باید بدانید

🔹در ۱۲ كيلومتری شمال غربی قره کلیسا نمازخانه کوچکی به نام کلیسای ژرژر یا مادر مقدس در دامنه کوههای مرتفع و در پناه دیوار دره در سمت غرب و مشرف به رودخانه زنگمار ماكو و در مجاورت روستای بارون قرار دارد که بر اثر اجرای پروژه احداث سد بارون، نمازخانه یاد شده در داخل دریاچه پشت سد غرق می گردید.

 

 

🔹 سازمان میراث فرهنگی کشور به جهت حفظ ارزشهای تاریخی – فرهنگی و توجه ویژه به اعتقادات هموطنان ارمنی، با هماهنگی وزارت نیرو و شورای خلیفه گری ارامنه بر اساس طرح و برنامه مصوب در دو مرحله توسط میراث فرهنگی مرکز آذربایجان غربی در سالهای ۶۶ و ۶۷ اقدام به جابجایی و دوباره سازی کلیسای زُرزُر در مکانی بالاتر و به فاصله ۶۰۰ متر از جایگاه قبلی نمود.

🔹این کلیسا از جمله بناهای تاریخی ایران است که در فهرست آثار ملی ایران و فهرست میراث جهانی یونسکو نیز به ثبت رسیده‌است.

🔹این کلیسا همانند سایر کلیساهای ارمنی که در آن روزگار ساخته می‌شد، با سنگ‌های تراشیده شده در حجمهای مختلف ساخته شده‌است. نمای کلیسا بسیار ساده است و فقط اطراف پنجره‌ها و نورگیرها با ستون‌های کاذبی که به قوس جناغی ختم می‌شوند تزیین شده‌ است.

🔹در 12 کیلومتری جنوب ماکو، نزدیک روستای «بارون» و در دهانه‌ی دره‌ی «دزور، دزور» سه نهر به یکدیگر می‌رسند و سرچشمه‌ی رودخانه‌ی «زنگی‌مار» را تشکیل می‌دهند.

🔹در کنار این سه نهر در سال‌های 1315 تا 1324 میلادی (715 تا 724 هجری قمری) کلیسای «مریم مقدس» توسط اسقف «بسداحی زاکاریآن» ساخته شد و اداره‌ی آن توسط راهب ارشد کلیسا «هوهانس یرزنگاسی» معروف به «دزور، دزور تسی» انجام می‌شد. به همین دلیل، کلیسای مریم مقدس به کلیسای «دزور – دزور» نیز مشهور بود.

بیشتر بخوانید :  سیرجان و هر آنچه راجب به بادگيرِ چپقی شهر سيرجان باید بدانید.

 

کلیسای زور کجاست؟

🔹این کلیسا مدرسه‌ی طلاب علوم دینی و یکی از معتبرترین مراکز خوش‌نویسی و خطاطی ارمنیان شد. در دوره‌ی مغول نیز با حمایت هلاکوخان این کلیسا زیر نظر اسقف «بطلمیوس» ایتالیایی مرکز تبلیغ اعتقادات کاتولیک‌ها در میان ارمنیان شد و در آن به استنساخ کتاب‌ها، تذهیب و ترجمه‌ی کتاب‌های علمی، ادبی و مذهبی از زبان‌های لاتین، فارسی و ارمنی پرداختند.

🔹این بنای قدیمی بین اهالی منطقه به نام کلیسای «بارون» و توسط ایرانیان غیرارمنی «ننه مریم» نامیده می‌شد؛ اما در متون ارمنی از آن به نام کلیسای «مادر مقدس» یا «زُر – زُر»‌ نیز نام برده شده است.

🔹با وجود این‌که کلیسای «ننه مریم» متروکه محسوب می‌شد و مقدار زیادی از سقف گنبدی آن به مرور زمان ریخته شده بود، اما از نظر داشتن ویژگی‌های خاص معماری و سابقه‌ی تاریخی و مذهبی،‌ بخصوص‌ به‌دلیل نزدیک بودن آن به بنای تاریخی و مشهور «قره‌کلیسا» مورد توجه بود.

منابع:

  • گزارش نجات بخشی و دوباره سازی بنای تاریخی کلیسای زرزر، ابراهیم حیدری.
  • خبرگزاری ایسنا
  • گردآورنده : مولود عزیزی