عباس آباد بهشهر
مجموعه تاریخی عباس آباد بهشهر کجاست؟

عباس آباد بهشهر:

مجموعه تاریخی عباس‌آباد بهشهر از آثار تاریخی استان مازندران است. مجموعه باغ‌های عباس‌آباد در ۹ کیلومتری شهرستان بهشهر و در دامنه رشته کوه‌های البرز و در میان جنگل‌های انبوه قرار گرفته و از جمله مهم‌ترین و بزرگترین باغ‌های تاریخی ایران است که به عنوان یکی از باغ‌های ایرانی در میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌است.

✅این مجموعه شامل سد عباس‌آباد، مخزن و دریاچه سد، گل‌باغ، کاخ، حمام، آسیاب آبی و دو برج آجری می‌شود.

✅ این مجموعه به دستور شاه عباس اول صفوی در سال‌های ۱۰۲۰ و ۱۰۲۱ ه‍.ق در محلی که پیشتر خرگوران نام داشت ساخته شده‌است و در حال حاضر مهم‌ترین باغ غیر کویری ایران به‌شمار می‌آید. وسعت آن نزدیک به ۵۰۰ هکتار است.

✅باغ ایرانی محصول نظم تحمیلی از سوی تفکر ایرانی بر طبیعت و عناصر طبیعی از جمله آب و گیاه است. در این بین آب و عناصر آبی از اهمیت بسزایی برخوردار است و باغ ایرانی بدون حضور آب قابل تصور نیست به طوری که نقش اساسی در طراحی و ساماندهی فضای باغ دارد.

✅ از طرفی منظر عمیق به واسطه ایجاد محور مستقیم رکن اصلی در فضاسازی باغ ایرانی است. وجود آب در محور اصلی باغ و تلاقی دید با پهنه های آبی در انتهای مسیر از دیگر ویژگی های باغ ایرانی است.

✅ احداث باغ در زمینه کاملا طبیعی جنگل، حضور گسترده آب و دید دو طرفه به واسطه شیب دو طرفه در باغ از ویژگی های منحصر به فرد باغ است که این باغ را از سایر باغ ها برجسته کرده است.

بیشتر بخوانید :  محوطه باستانی چُغازنبیل (دوراونتاش)

✅خطه مازندران به واسطه برخورداری از شرایط مناسب اقلیمی، در طول تاریخ مورد توجه حاکمان بوده است؛ على الخصوص در دوره شاه عباس صفوی که به عنوان پایتخت تفریحی وی در مقابل پایتخت سیاسی اصفهان انتخاب شد.

✅ در این بین باغها و بناهای بسیاری در بهشهر کنونی یا اشرف البلاد که زادگاه مادر شاه نیز بود احداث گشت که به صورت تفرجگاه های شاهان صفوی مورد استفاده قرار می گرفت.
✅بخش اعظمی از آنها به دلایل مختلف از جمله فرسایش ناشی از شرایط اقلیمی منطقه و ساخت و سازها و تصرفات انسانی از بین رفته است.

✅اسکندر بیک، منشی شاه عباس در کتاب عالم آرای عباسی در ذکر آثار خیر و احداث عمارات در خطه مازندران در مورد باغ های بهشهر می آورد: « و در اشرف خان های به تکلف بزیب و زینت و باغ و چشمه و حوضخانه که در بالاخانه عمارات باغ مذکور ترتیب یافته آب را از مكان مرتفع به فنون غریبه بالا برده به حوض نقره می ریزد و دیگر باغات و حمامات و عمارات دیگر در نیم فرسخی قصبه مزبور موسوم به باغات که در مكان مرتفع ترتیب یافته مشتمل بر تالارها و ایوان ها و دریاچه و فواره ها و حمام و باغچه فردوس نما که از نظاره آنها دیده عقل را حیرت افزا است».

✅یکی از این باغ ها که در سال های اخیر در حفاری های باستان شناسی از زیر جنگل سر برآورد باغ عباس آباد است.

✅آثار بر جای مانده از باغ های تاریخی بهشهر که غالبا به دوره صفویه تعلق دارند در حدی است که تصویری مبهم از چگونگی آنها به دست می دهد. لیکن در خلال برخی نوشته های تاریخی و سفرنامه ها می توان شکوه و عظمت دوران اولیه آنها را تجسم کرد.

بیشتر بخوانید :  کلیسای زور و هر آنچه راجب به آن باید بدانید.

✅ این باغ ها یکی از زیباترین مجموعه های احداثی شاه عباس بود که در نقشه ی فعلی بهشهر می توان منطقه باغ های شاهی و بقایای برخی اجزاء تشکیل دهنده آن را بازشناخت.

✅مجموعه باغ ها در جنوب شهر گسترش یافته، باغ اصلی آن، باغ شاه است؛ در شرق آن باغ تپه، که دیواری بلند با چند برج آن را محصور کرده اند، و جهت باغ چشمه به سمت جنوب شرقی است؛ در غرب سه باغ نزدیک به هم، که از شمال به جنوب به عنوان باغ صاحب الزمان، باغ شمال و محوطه اصطبل ها و منازل خدمتکاران واقع شده اند.

✅شاه عباس از باغ شاه برای سرگرمی استفاده می کرد؛ همان گونه که سر توماس هربرت و سایر میهمانان توصیف کرده اند: تفریحات در کوشکهای باغ بیشتر به عیاشی شباهت داشتند تا ضیافت های سلطنتی»

✅مجموعه تاریخی عباس آباد بهشهر به فاصله ۹ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان بهشهر، در ارتفاعات و در دل جنگل انبوه واقع شده است.

✅مجموعه مذکور در قسمت جنوب به روستاهای فرادست ییلاقی چون روستای هزارجریب بهشهر، در قسمت شرق به جاده ی روستای پاسند به هزار جریب، در قسمت غربی به اراضی کشاورزی روستای التپه و در قسمت شمال به روستای التپه محدود می گردد.

✅دسترسی به مجموعه تاریخی عباس آباد در حال حاضر از طریق راه آسفالته منشعب از جاده اصلی بهشهر- گرگان امکان پذیر است که بعد از عبور از روستای التپه به محوطه مذکور می رسد.

✅دسترسی تاریخی این مجموعه جاده سنگفرشی بوده است که بخشی از آن در حفاری های اخیر به دست آمده است که در هر دو صورت با توجه به شیب تند منطقه، جاده صعب و دشواری محسوب می شود.

بیشتر بخوانید :  سیرجان و هر آنچه راجب به بادگيرِ چپقی شهر سيرجان باید بدانید.

✅ از نظر منابع آبی، محوطه از دو چشمه بسیار معروف به نامهای (سرچشمه و قوری چشمه) تغذیه می گردد، دبی آب چشمه سرچشمه بسیار زیاد بوده و ازداخل غاری به بیرون می جوشد که در مواقع بارندگی شدید، دچار تغییر رنگ می گردد.

✅معماری در باغ و باغسازی کاملاً به صورت قرینه انجام پذیرفته که موجب زیبایی آن را فراهم می آورده است.

✅مهندسین و معماران دوره صفوی با احداث باغ به روش پلکانی و مطبق و همچنین با بکارگیری از سطوح شیبدار و لوله های سفالی، علاوه بر زیبایی، موسیقی آب را در باغ ایجاد نموده اند که سبب آرامش افراد مستقر در باغ می گردیده است.

✅ این مجموعه در 23 فروردین سال 1346 با شماره 745 به ثبت ملی رسید و در سال 2011 طی نشست سی و پنجم به میراث جهانی یونسکو پیوست.

منابع:

  • بررسی نقش آب و منظر در باغ عباس آباد، وحید حیدرنتاج
  • بررسی و تحلیل باغ عباس آباد بهشهر، رضا قنبری سیدکلابی
  • گردآوری : مولود عزیزی